De compliance functie is keurig ingericht in de financiële wereld; sectoren waar toezicht en regelgeving traditioneel zwaar wegen. Maar wie goed kijkt naar de maatschappelijke ontwikkelingen van de afgelopen jaren, ziet een bredere beweging. Integriteitsschendingen, fraudezaken en grensoverschrijdend gedrag halen regelmatig de headlines. De vraag is allang niet meer óf organisaties met compliance aan de slag moeten, maar hoe.
Juist daarom is het interessant om te kijken naar organisaties buiten het traditionele speelveld. Zoals Compagnon, een HR-dienstverlener waar compliance geen opgelegde verplichting is, maar een bewuste strategische keuze. En waar een officemanager, Aranka Roovers, het initiatief nam om de Leergang Compliance Officer te volgen en de functie van binnenuit op te bouwen.
In gesprek met CFO Erwin van Hattem ontstaat een beeld dat herkenbaar is voor veel organisaties: compliance begint niet met regels, maar met bewustwording. En eindigt—als het goed is—bij groei. Erwin is behalve CFO ook een expert in het waarderen van bedrijven en kijkt dus ook met dat oog naar deze ontwikkeling.
Van kwaliteit naar compliance: een logische, maar niet vanzelfsprekende stap
Compagnon is geen kleine speler, maar een toonaangevende HR-dienstverlener gespecialiseerd in recruitment, detachering en HR-consultancy. De onderneming verbindt organisaties met hooggekwalificeerde HR-professionals op alle ervaringsniveaus. Compagnon combineert diepgaande HR-expertise met langdurige klantrelaties en een sterk kwaliteitsimago.
Met circa 30 miljoen euro omzet, vier vestigingen en bijna 250 professionals (inclusief zzp’ers) is het bedrijf een serieuze HR-partij. Toch is de organisatie qua structuur en cultuur eerder te vergelijken met een groot MKB-bedrijf dan met een corporate. “Wij zijn altijd al een kwaliteit gedreven organisatie geweest,” vertelt Van Hattem. “We zijn ISO- en SNA-gecertificeerd, dus we waren inhoudelijk al bezig met compliant werken. Maar dat is iets anders dan het structureel inrichten van de compliance functie.” Dat onderscheid is cruciaal. Veel organisaties voldoen impliciet aan regels, zonder dat er een expliciet framework of eigenaarschap is. Compliance ‘gebeurt’ dan ergens in de lijn—vaak versnipperd over HR, finance en operations. Bij Compagnon ontstond het besef dat dit niet voldoende is. “Het is eigenlijk geen stapje verder,” zegt Erwin. “Het is een sprong. Je tilt het naar een niveau waarop je het structureel en bewust gaat managen.”
Geen incident, maar inzicht
Opvallend is dat er geen specifiek incident aan de basis lag van deze ontwikkeling. Geen fraudezaak, geen boete, geen reputatieschade. De drijfveer was proactief. Veel organisaties wachten tot er iets misgaat. Pas dan ontstaat urgentie. Maar volgens Erwin is dat eigenlijk het verkeerde moment. “Als je pas gaat nadenken over de waarde van je bedrijf op het moment dat je het wilt verkopen, ben je te laat. Dat geldt ook voor compliance. Begin er zo vroeg mogelijk mee.” Het gaat hier om een fundamenteel ander perspectief: compliance niet als kostenpost of verplichting, maar als onderdeel van waardecreatie.
De rol van Aranka: bouwen vanaf nul
Binnen Compagnon kreeg Aranka Roovers de ruimte om die stap te zetten. Niet omdat het moest, maar omdat zij het zag als een kans. “Ze is de leergang niet gaan volgen omdat het van ons moest,” zegt Van Hattem. “Ze heeft zelf het initiatief genomen en de compliance functie vanaf de grond opgebouwd.” Dat maakt haar positie wezenlijk anders dan die van veel compliance professionals in de financiële sector. Daar stappen zij vaak in een bestaande structuur, met uitgebreide handboeken en duidelijke kaders.
Bij Compagnon was die situatie anders. “Bij een bank ligt het framework er al. Hier ging het om de vraag: waar begin je? Hoe richt je zoiets in?” Die context vraagt om een andere skillset. Minder focus op technische regelgeving, maar meer op implementatie, cultuur en organisatie-inrichting. Het resultaat is een compliance functie die niet voelt als ‘opgelegd’, maar organisch groeit vanuit de organisatie zelf.
De grootste misvatting: 'we hebben het onder controle'
Een van de meest interessante inzichten uit het gesprek is de hardnekkige misvatting die Van Hattem in de markt ziet. “Ik denk dat veel ondernemers het gevoel hebben dat ze alles zien omdat ze zelf rondlopen in hun bedrijf,” zegt hij. “Maar naarmate je groeit, wordt dat steeds minder waar. Je denkt dat je alles ziet en weet, maar dat is niet zo. Je wilt zelf controle houden, maar je staat je eigen groei in de weg. Een herkenbaar patroon bij veel kleine (familie)bedrijven.” Dit raakt aan een kernprobleem binnen het MKB: informele controlemechanismen werken tot een bepaald punt. Daarna ontstaat er ruis, interpretatie en—uiteindelijk—risico. Zonder structuur sluipen fouten erin. Niet uit onwil, maar uit gewoonte.
“Als je processen niet structureel inricht, dreigt het gevaar dat mensen er na lange tijd soms de kantjes van af gaan lopen. Zo zitten mensen in elkaar.” Compliance is in die zin niet alleen een juridisch vraagstuk, maar ook een gedragsvraagstuk. En ongewenst gedrag zorgt voor risico’s op het gebied van kwaliteit, maar uiteindelijk ook op het gebied van merkwaarde, reputatie en zelfs de waarde van het hele bedrijf.
Soft controls: waar compliance echt begint
Die gedragscomponent komt ook terug in de voorbeelden die tijdens het gesprek worden besproken. Van geschenken en belangenverstrengeling tot subtiele vormen van bevoordeling. Compliance gaat niet altijd over spectaculaire fraudezaken, maar juist over dagelijkse situaties waarin normen en waarden onder druk staan. Daar ligt de kracht van een goed ingerichte compliance functie. “Het zit voor een groot deel in cultuur,” zegt Van Hattem. “Mensen weten vaak niet beter dan dat iets al jarenlang zo gedaan wordt.” Een compliance officer moet dan niet alleen regels uitleggen en processen voorschrijven, maar ook het gesprek aangaan: waarom doen we dit zo? En willen we dat eigenlijk wel? Dat vraagt om sensitiviteit, maar ook om lef en goede communicatievaardigheden.
Compliance als commerciële kans
Wat in veel organisaties nog onderbelicht blijft, is de commerciële waarde van compliance. Bij Compagnon wordt die link expliciet gelegd. “We hebben bijvoorbeeld een programma waarmee we klanten garanderen dat we zzp’ers volledig DBA-compliant inzetten,” vertelt Van Hattem. “Dat is voor hen een enorme risicoreductie.” In een markt waar opdrachtgevers steeds kritischer worden, is dat een onderscheidende factor. Compliance wordt daarmee onderdeel van de waardepropositie: niet alleen ‘we leveren kwaliteit’, maar ‘we nemen risico’s bij je weg’. Dat is een fundamenteel andere positionering dan compliance als interne controlefunctie.
Groei vraagt om structuur
Een ander belangrijk thema is de relatie tussen compliance en groei. Veel bedrijven lopen op een gegeven moment tegen een plafond aan. Niet omdat de markt ontbreekt, maar omdat de organisatie het niet aankan. “Als je wilt doorgroeien, moet je dit soort dingen goed geregeld hebben,” zegt Van Hattem. Zonder duidelijke processen en verantwoordelijkheden ontstaat er frictie. Besluitvorming vertraagt, fouten nemen toe en medewerkers haken af. Compliance—en breder: risicomanagement—zorgt voor schaalbaarheid en maakt groei beheersbaar.
Waarom het MKB achterblijft
Ondanks deze voordelen blijft de adoptie van compliance in het MKB achter. De redenen zijn bekend: kosten, complexiteit en een gebrek aan urgentie. Maar volgens Van Hattem is dat een korte-termijnperspectief. “Veel ondernemers kijken alleen naar de kosten. Maar als je het goed doet, komt het terug in de waarde van je merk en je bedrijf.” Daarnaast speelt kennis een rol. Veel organisaties weten simpelweg niet waar ze moeten beginnen. Daar ligt een kans voor opleiders, brancheorganisaties en compliance professionals: het vertalen van complexe regelgeving naar praktische, schaalbare oplossingen.
De toekomst: compliance voor iedereen
De ontwikkeling die zich nu aftekent, is duidelijk: compliance wordt breder. Van financiële instellingen naar alle sectoren. Van verplichting naar noodzaak. “De markt stelt steeds meer eisen,” zegt Van Hattem. “Klanten, medewerkers, toezichthouders—iedereen kijkt kritischer.” Dat betekent ook iets voor leiderschap.
Compliance kan niet langer worden ‘weggezet’ bij één persoon of afdeling. Het vraagt om betrokkenheid van de hele organisatie. En misschien nog belangrijker: om een andere mindset bij iedereen, van hoog tot laag. Niet denken in minimale vereisten, maar in maximale betrouwbaarheid.
Tot slot: beginnen is belangrijker dan perfect zijn
Voor organisaties die nog twijfelen, heeft Van Hattem een helder advies: “Begin gewoon. Je hoeft niet meteen alles perfect te hebben. Maar zorg dat je start en bouw het stap voor stap op.” Dat is misschien wel de belangrijkste les uit dit verhaal. Compliance is geen eindpunt, maar een proces. Geen project, maar een manier van werken.